کنترل کیفیت آزمایشگاه از طریق تکرارپذیری

کنترل کیفیت آزمایشگاه از طریق تکرارپذیری

بررسي تکرارپذیری يکي از گام‌هاي اوليه در کنترل يک روش آزمايشگاهي بوده و به منظور تخمين ميزان عدم دقت يا خطاي راندوم (اتفاقی) آزمايش به کار مي‌رود.

در نرم‌افزار مدیریت اطلاعات آزمایشگاه (LIMS) نگین از روش تکرارپذیری، روش تحلیل شوان، استفاده می‌شود.

تعریف تکرارپذیری

آزمايشگاها براي اطمينان از دقت (Precision) و مناسب بودن وضعيت عوامل تأثير گذار تصادفي و پراكندگي مناسب نتايج اندازه‌گيري‌هاي خود در طول زمان كاري و همچنين اختلاف قابل قبول نتايج حاصل استفاده از روش‌ها، تجهيزات، نفرات، مكان‌ها و همچنين زمان‌هاي كاري مختلف، نياز به كنترل تكرارپذیری و تجديدپذيری خود دارند. اين كار به سادگي با استفاده از تكرار مجدد (تجديد) يك آزمون قابل انجام است.

تكرارپذیری (Repeatability) و تجديدپذيری (Reproducibility) معيارهاي حدي براي بيان دقت (Precision) محسوب مي‌شوند و اين مطلب به روشني از تعريف آنها پيداست.

 

آماره‌هاي r و R به ترتيب براي كمّي كردن تكرارپذيری و تجديدپذيری استفاده مي‌شوند و به شرح زير تعريف مي‌گردند:

 

  • تكرار پذیری (r) : مقداري است كه پيش بيني مي‌شود، قدرمطلق اختلاف بين دو نتيجه آزمون انفرادي حاصل از اندازه‌گيري برروي يك نمونه يكسان (ثابت) با روش اندازه‌گيري يكسان در شرایط مشابه (مجري يكسان، دستگاه يكسان، آزمايشگاه يكسان و فاصله زماني كوتاه بين آزمون‌ها) از آن كوچكتر باشد.

|x1-x2|< r

r =t (p,v)SQRT(2) Sr

منظور از SQRT همان جذر ریشه دوم است.

  • تجديد پذيری (R) : مقداري است كه پيش بيني مي‌شود، قدرمطلق اختلاف بين دو نتيجه آزمون انفرادي حاصل از اندازه‌گيري برروي يك نمونه يكسان (ثابت) با روش اندازه‌گيري يكسان تحت شرایط متفاوت (مجريان متفاوت، دستگاه‌هاي متفاوت يكسان، آزمايشگاه‌هاي متفاوت و يا زمان‌هاي متفاوت) از آن كوچكتر باشد.

|x1-x2|< R

=t (p,v)SQRT(2) SR

در روابط فوق ضريب t با توجه به سطح اطمينان p و تعداد درجات آزادي n=n-1  و با مراجعه به جدول توزيع t تعيين ميشود و Sr و SR به ترتيب انحراف استانداردهاي تكرارپذیری و تجديدپذيری روش آزمون هستند كه يا معلوم هستند و يا معمولاً از رابطه انحراف استاندارد نمونه برآورد مي‌شوند.

توجه : درصورتيكه اختلاف دو نتيجه آزمون در شرایط تكرارپذير (يا تجديدپذير) كمتر از r (يا R) باشد، بيانگر مناسب بودن نتايج و اطمينان بخش بودن آنهاست.[۱]

مدت مطالعه و تعداد دفعات آزمايش:

بطور معمول تکرارپذیری با ۲۰ بار آزمايش کميت در يک نمونه و محاسبه ميانگين و انحراف معيار بدست مي‌آيد. مدت مطالعه بايد به اندازه‌ای باشد که باعث گردد با تأثير متغيرهايي که بطور معمول در آزمايشگاه وجود دارند، نتايج واقعي‌تري بدست آيد.

 

اگر مطالعه‌اي کوتاه مدت (مثلا در يک سری کاری Within run)  انجام شود،  طبيعتاً نتايج نزديک به هم حاصل مي‌گردند که باعث می‌شود تخمينی خوش‌بينانه از ميزان عدم دقت بدست آيد. ولی بهتر است ۲۰ خوانده از آزمايش نمونه در سری‌های کاری مختلف (Between run) و از طريق يکی از راه‌های زير بدست ‌آيد:

 

  • بهترین روش این است که اين تعداد خوانده از تکرار آزمايش در ۲۰ روز کاري (۴ هفته) حاصل گردد.
  • روش ديگر، انجام آزمايش بصورت دوتايي در ۱۰ روز کاري است.
  • در صورت عدم امکان اجراي روش‌هاي فوق مي‌توان در ۵ روز کاري، نمونه را ۴ بار در هر روز آزمايش نمود.[۲]

منابع:

  1. روش‌های کنترل کیفیت در آزمایشگاه‌ها – محسن جزمی
  2. سایت تخصصی علوم آزمایشگاهی mymls

پاسخ دهید